De successieverzekering: do’s & don’ts

Bij successieplanning draait het niet alleen om het overdragen van vermogen, maar ook om de financiële gevolgen voor de nabestaanden. Een successieverzekering kan hierin een belangrijke rol spelen, op voorwaarde dat ze correct wordt opgezet.

In dit artikel zetten we de belangrijkste aandachtspunten, valkuilen en best practices helder op een rij, zodat je weloverwogen keuzes kan maken.

Wat is een successieverzekering?

Het probleem: erfbelasting als liquiditeitsrisico

Een overlijden laat diepe sporen na, emotioneel én financieel. Op wat jouw nabestaanden van jou erven, is erfbelasting verschuldigd. Afhankelijk van de omvang van je nalatenschap en de familieband kan die belasting oplopen tot een aanzienlijk bedrag.

Dat wordt vooral problematisch wanneer je vermogen grotendeels vastzit in minder liquide activa, zoals vastgoed of ondernemingen. In dat geval beschikken jouw nabestaanden vaak niet over voldoende cash om de erfbelasting te kunnen betalen. Ze komen dan onder druk te staan om familievermogen te verkopen — niet omdat ze dat willen, maar omdat ze geen alternatief zien.

De oplossing: het juiste kapitaal op het juiste moment

De successieverzekering is een levensverzekeringsproduct dat specifiek ontwikkeld is om dit probleem op te vangen. Het basisidee is eenvoudig:

• Er wordt geraamd welke erfbelasting verschuldigd zal op het moment van jouw overlijden;
• Dit bedrag wordt verzekerd; en
• Bij overlijden keert de verzekeraar het verzekerd kapitaal uit aan jouw nabestaanden die dit kunnen gebruiken om de erfbelasting te betalen, zonder het familievermogen aan te hoeven spreken.

De ABA-constructie

Om de juiste fiscale uitkomst van de successieverzekering te garanderen, is het essentieel dat de polis correct wordt opgezet via een ABA-constructie:

• ‘A’ = de verzekeringnemer: degene die het contract afsluit en de premies betaalt;
• ‘B’ = het verzekerd hoofd: degene op wiens leven het contract rust. Bij overlijden van het verzekerd hoofd komt de polis tot uitkering;
• ‘A’ = de begunstigde: degene die de uitkering ontvangt na het overlijden van het verzekerd hoofd en dus erfgenaam is van het verzekerd hoofd.

Het is dan ook belangrijk dat de erfgenaam die de uitkering ontvangt ook degene is die de polis afsluit en de premies betaalt. Op voorwaarde dat de polis op die manier wordt afgesloten, maakt de uitkering geen deel uit van de nalatenschap van de overledene en wordt de uitkering niet belast in de erfbelasting.

Wat als je als ouder de premie wil financieren?

Don’t: rechtstreeks betalen

In de praktijk komt het regelmatig voor dat ouders de premies rechtstreeks betalen, ook al staat de polis op naam van het kind. Het gevolg hiervan: op papier is het kind de verzekeringnemer, maar economisch zijn het de ouders die het contract dragen.

Wie het contract economisch financiert, kan door de Vlaamse Belastingdienst echter worden beschouwd als de werkelijke verzekeringnemer. Betalen de ouders de premies, dan bestaat het risico dat de fiscus oordeelt dat de ouders — en niet het kind — de echte verzekeringnemers zijn.

Daarmee verschuift de constructie van ABA naar AAB:

• ‘A’ = de ouder als verzekeringnemer en verzekerd hoofd;
• ‘B’ = het kind als begunstigde.

Dit heeft verstrekkende gevolgen. Het uitgekeerd kapitaal wordt dan immers beschouwd als vermogen dat geërfd wordt door het kind en wordt belast in de erfbelasting.

Do: schenk het bedrag van de premie

Om dit te vermijden, kunnen ouders eerst geld schenken aan hun kind, waarna het kind met die middelen zelf de premies betaalt. Zo is het kind zowel juridisch als economisch de verzekeringnemer. De premiebetalingen komen immers uit het eigen vermogen van het kind — ook al werden die middelen oorspronkelijk door de ouders verstrekt.

De ABA-constructie blijft daardoor intact en de verzekeringsuitkering wordt bij overlijden niet belast in de erfbelasting. De fiscale impact verschuift dan naar de schenking zelf — en die kan op twee manieren worden aangepakt.

Optie 1: de geregistreerde schenking

De meest zekere manier om de schenking fiscaal te verankeren, is via een geregistreerde schenking (hetzij via bankgift, hetzij via notariële akte), waarbij in Vlaanderen 3% schenkbelasting wordt betaald. Op dat moment is de schenking fiscaal definitief afgewikkeld.

Optie 2: de niet-geregistreerde schenking

Bij een niet-geregistreerde schenking schrijft de schenker de gelden bij middel van bankgift over naar het kind zonder dat schenkbelasting wordt betaald. Overlijdt de schenker binnen de vijf jaar na de schenking, dan worden de tijdens deze periode geschonken gelden alsnog belast in de hogere tarieven in de erfbelasting.

Let wel:

• Enkel de geschonken gelden kunnen fiscaal worden geraakt, de uitkering van de polis als dusdanig blijft buiten schot van de erfbelasting;
• Zolang de schenker leeft, kan de schenking op eender welk ogenblik vrijwillig geregistreerd worden (bv. in geval van ziekte van de schenker binnen de verdachte periode van 5 jaar). Door de schenking alsnog te laten registreren, wordt schenkbelasting betaald en vervalt het risico op erfbelasting op die gelden, ongeacht wanneer het overlijden volgt.

Conclusie

De successieverzekering is een doeltreffend instrument om de erfbelasting op te vangen voor wie enerzijds nog niet klaar is om reeds een schenking te doen of de tijd wil nemen om die keuze weloverwogen te maken, maar anderzijds niet lijdzaam wil afwachten. Een successieverzekering zorgt voor voldoende liquide middelen voor je erfgenamen om de erfbelasting mee te betalen, zodat zij niet onder druk komen te staan om familievermogen te verkopen. Het is een laagdrempelige eerste stap: financiële bescherming vandaag, verdere planning later.

De correcte fiscale afhandeling van de uitkering steunt op één essentieel uitgangspunt: via de ABA-constructie sluit de erfgenaam als verzekeringnemer een polis af waarbij:

• Hij zichzelf als begunstigde aanduidt; en
• Hij zelf de premies betaalt met eigen middelen, die indien gewenst op voorhand geschonken kunnen worden door het verzekerd hoofd.

Enkel op die manier wordt vermeden dat de uitkering van de polis belast zou worden in de erfbelasting in hoofde van de erfgenaam.